Blokstroom is een tijdsblokgebonden transportrecht: u krijgt extra transportvermogen binnen een vooraf vastgesteld tijdsblok, in de praktijk tussen 0:00 en 6:00 uur ’s nachts. Buiten dat blok houdt u uw bestaande gecontracteerde vermogen. Het is bedoeld voor grootverbruikers met een aansluiting groter dan 3×80 ampère die anders jarenlang op de wachtlijst voor netverzwaring zouden staan.
Het contract loopt voor onbepaalde tijd en blijft geldig, ook nadat het net in uw gebied verzwaard is. U betaalt alleen voor de uren waarin u het extra vermogen mag gebruiken.
In dit artikel leest u hoe blokstroom werkt, welke netbeheerder het waar aanbiedt, wat het kost, en welk transformatorstation u op uw eigen terrein nodig heeft om dat vermogen daadwerkelijk te kunnen gebruiken.
Waarom blokstroom bestaat
Op veel plekken in Nederland zit het elektriciteitsnet vol. Enexis noemt wachtperiodes voor extra transportcapaciteit die kunnen oplopen tot ongeveer tien jaar. Bedrijven die willen elektrificeren komen daardoor stil te staan.
Maar het net zit niet 24 uur per dag vol. Het knelpunt zit op piekmomenten: zonnige middagen met veel teruglevering, en avonduren waarin iedereen tegelijk verbruikt. In de nacht ligt er capaciteit ongebruikt. Netbeheerders noemen die vrije ruimte restruimte, restcapaciteit of dalcapaciteit.
Toezichthouder ACM gaf in juli 2024 groen licht voor contractvormen die op die restruimte inspelen, en paste daarvoor de Netcode elektriciteit en de Tarievencode elektriciteit aan. Sinds 1 april 2025 is het tijdsblokgebonden transportrecht bij de netbeheerders aan te vragen onder de naam Blokstroom.
Hoe werkt blokstroom precies?
U houdt uw bestaande aansluit- en transportovereenkomst en uw huidige gecontracteerde transportvermogen. Daar bovenop sluit u een blokstroomcontract af voor extra vermogen binnen een vast tijdsblok.
Buiten het tijdsblok beschikt u dus over uw gewone vermogen, en gebruikt u dat voor kantoor, productie en koeling. Binnen het tijdsblok komt daar het blokstroomvermogen bovenop, en gebruikt u het bijvoorbeeld voor het laden van uw wagenpark, het vullen van een batterij, of belichting en verwarming in de kas.
Vier eigenschappen die het verschil maken:
- Het contract heeft een onbepaalde looptijd. U houdt het recht ook nadat de congestie in uw gebied is opgelost. Blokstroom is dus geen tijdelijke overbrugging maar een permanent transportrecht.
- Het komt bovenop uw bestaande vermogen, niet in de plaats daarvan. U levert niets in.
- Buiten het tijdsblok heeft u geen recht op het blokstroomvermogen. Uw installatie moet dus daadwerkelijk kunnen schakelen tussen twee vermogensniveaus.
- De wachtlijst voor blokstroom staat los van de wachtlijst voor vast transportvermogen. Een blokstroomaanvraag heeft geen invloed op uw lopende aanvraag voor reguliere netverzwaring. U kunt beide tegelijk laten lopen — iets wat veel bedrijven niet weten.
Waar is blokstroom beschikbaar?
Dit is het punt waarop de meeste verwachtingen sneuvelen: blokstroom is nog niet overal beschikbaar. Blokstroom wordt aangeboden door de regionale netbeheerders — onder meer Liander, Enexis, Stedin, Westland Infra en Coteq — maar zij rollen het gefaseerd uit, per gebied en per fase.
Of u in aanmerking komt, hangt af van drie dingen: het vermogen dat u aanvraagt, de beschikbare restruimte in uw gebied, en de situatie op het elektriciteitsstation waarop u bent aangesloten of moet worden aangesloten. Blokstroom is er dus niet omdat u aan de voorwaarden voldoet, maar omdat het net op uw locatie de ruimte heeft.
Waar de netbeheerders het aanbieden, gaat het in deze fase in de praktijk om het nachtvenster van 0:00 tot 6:00 uur. Er wordt geëxperimenteerd met andere tijdsblokken, bijvoorbeeld overdag in de zomermaanden, maar dat is nog geen standaard. Ook verschilt het per netbeheerder en per gebied of het aanbod over afnemen gaat, over terugleveren, of over allebei.
Is er op dit moment geen ruimte in uw gebied, dan kunt u zich op de wachtlijst laten plaatsen. Zodra er capaciteit vrijkomt, neemt de netbeheerder contact op.
Houd er rekening mee dat er gebieden zijn waar helemaal geen dalcapaciteit te verdelen valt: waar de belasting onvoorspelbaar is, waar het net al zeer krap is, of waar het congestieonderzoek nog niet is afgerond.
Voor wie is blokstroom geschikt?
De harde voorwaarde is een grootverbruikaansluiting groter dan 3×80 ampère. Blokstroom geldt voor aangeslotenen op het midden- en hoogspanningsnet van een regionale netbeheerder.
Daarnaast moet uw verbruik zich laten verschuiven. Netbeheer Nederland noemt elektrische vervoerders die ’s nachts bussen of trucks opladen als typisch voorbeeld. In de praktijk werkt het goed voor transport-, bus- en distributiebedrijven die materieel ’s nachts op eigen terrein laden, voor bedrijven met batterijopslag die de accu in het nachtblok vullen en overdag ontladen, voor glastuinbouw en agrarische bedrijven die van een WKK naar elektrisch verwarmen en belichten overstappen of juist willen terugleveren, en voor productiebedrijven met processen die naar de nachtploeg kunnen.
Blokstroom werkt niet als uw piekvraag onlosmakelijk overdag ligt. Een publiek snellaadstation langs een uitvalsweg heeft er weinig aan.
Interessant detail: blokstroom wordt ook buiten congestiegebieden aangeboden. Vanwege het gereduceerde tarief kan het aantrekkelijk zijn ook als u niet op een wachtlijst staat, mits uw bedrijfsvoering zich leent om de piek te mijden.
Wat kost blokstroom?
De opzet is transparanter dan veel mensen verwachten. Enexis rekent als volgt: u gebruikt het vermogen 6 van de 24 uur, dus u betaalt 25% van het gecontracteerde transportvermogen voor blokstroom. De overige 75% wordt gecrediteerd. Op uw maandfactuur ziet u daardoor twee regels: eerst 100% van het totale gecontracteerde transportvermogen (uw huidige vermogen plus het blokstroomvermogen) en daaronder een creditregel van 75% van het blokstroomvermogen, voor de uren waarin u er geen gebruik van kunt maken.
Let op één addertje: de optelsom van uw huidige vermogen en het volledige aangevraagde blokstroomvermogen bepaalt in welke tariefcategorie u valt. Een grote blokstroomaanvraag kan u dus in een hogere categorie duwen. Controleer dat op het tariefblad voor periodieke netwerkkosten van uw netbeheerder.
Bij Liander betaalt u alleen voor de uren die u contracteert, en is teruglevering binnen het tijdsblok kosteloos.
Deze kosten staan overigens los van de investering aan uw eigen kant van de meter. Die is doorgaans de grootste post, en daarover gaat het volgende deel.
Blokstroom, reststroom en de andere alternatieve transportrechten
De terminologie loopt in gesprekken flink door elkaar. Verzamelnaam is alternatieve transportrechten, in vakjargon ook wel non-firm ATO’s of NFA’s.
Het vaste transportrecht is de bestaande standaard: 24/7 recht op het gecontracteerde vermogen.
Blokstroom, het tijdsblokgebonden transportrecht (TBTR), geeft volledig transportrecht binnen vooraf bepaalde tijdsblokken. Daarbuiten heeft u geen recht op dat vermogen.
Reststroom, het volledig variabel transportrecht of NFA 1.0, geeft transportrecht zolang er restcapaciteit is met het risico dat die verdwijnt zodra een ander bedrijf wordt aangesloten. Deze vorm geldt alleen in congestiegebieden en is technisch nog niet mogelijk: netbeheerders hebben nog onvoldoende dagelijks zicht op de beschikbare restcapaciteit.
Het tijdsduurgebonden transportrecht (TDTR) geeft volledig transportrecht gedurende een vastgesteld aantal uren per jaar, met een beperkt aantal uren waarin de netbeheerder minimaal 24 uur vooraf een transportbeperking kan aankondigen. Deze vorm geldt alleen voor aangeslotenen op het hoogspanningsnet van TenneT.
Twee dingen om te onthouden. Blokstroom geeft zekerheid, reststroom niet: bij blokstroom weet u precies wanneer u vermogen heeft. Netbeheer Nederland constateerde dat er sinds de openstelling weinig animo voor reststroom was, juist omdat bedrijven meer zekerheid nodig blijken te hebben. En blokstroom is niet hetzelfde als congestiemanagement: daarbij wordt u vergoed om op verzoek af te schakelen, terwijl blokstroom u juist extra capaciteit geeft op vaste momenten.
Geldt blokstroom ook voor teruglevering?
Soms wel, en dat is minder bekend dan het zou moeten zijn. Blokstroom is in de kern een transportrecht, en transport gaat twee kanten op. Een aantal netbeheerders biedt het inmiddels ook aan voor invoeding, zodat bedrijven met opgesteld terugleververmogen ’s nachts extra kunnen invoeden. Bij sommige netbeheerders is teruglevering binnen het tijdsblok bovendien kosteloos.
Het loopt echter niet gelijk op met het aanbod voor afname: het ene gebied krijgt eerst afname, het andere eerst invoeding, en bij sommige netbeheerders is teruglevering nog in ontwikkeling.
Voor zonneparken en tuinbouwbedrijven met veel opgesteld vermogen is dit dus de eerste vraag die u stelt: gaat het aanbod in mijn gebied over afnemen, over invoeden, of over allebei? Staat er op de pagina van uw netbeheerder alleen iets over afname, ga er dan niet vanuit dat invoeding automatisch meeloopt en andersom.
Ook aan de installatiekant maakt het verschil. Bij teruglevering bepaalt het opgestelde omvormervermogen wat er door de transformator moet, en dat is bij zonnestroom een heel ander belastingpatroon dan bij nachtelijk laden.
Welk transformatorstation hoort bij blokstroom?
Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis, en dit regelt de netbeheerder niet voor u. Zodra u een middenspanningsaansluiting krijgt, is alles achter het aansluitpunt uw eigen verantwoordelijkheid.
Verwar het station van de netbeheerder niet met dat van uzelf
Als uw netbeheerder zegt dat er capaciteit moet zijn “op het transformatorstation waarop u bent aangesloten”, bedoelt hij zijn eigen elektriciteitsstation in de wijk. Dat staat volledig los van het station dat ú op uw terrein nodig heeft.
Uw eigen station zet de 10 of 20 kV van het middenspanningsnet om naar de laagspanning van uw installatie. Daarin zitten drie hoofdcomponenten: een middenspanningsschakelinstallatie waarmee het station op het net wordt aangesloten en beveiligd, de transformator zelf, en een laagspanningsverdeling waarop uw eigen groepen, laadpalen of omvormers worden aangesloten. Bij een inkoopstation komt daar de meetinrichting van uw netbeheerder bij.
Prefab compactstation, inpandige traforuimte of betreedbaar station
Voor de meeste blokstroomsituaties is een prefab compactstation de logische keuze: een betonnen behuizing die kant-en-klaar op uw terrein wordt geplaatst, met de schakelinstallatie, transformator en laagspanningsverdeling er al in. Plaatsing is een kwestie van uren in plaats van weken bouwtijd.
Heeft u al een geschikte ruimte in uw gebouw, dan kan een inpandige traforuimte aantrekkelijker zijn. De installatie is dezelfde; alleen de behuizing is uw eigen bouwkundige ruimte, die aan eisen rond brandwerendheid, ventilatie en toegankelijkheid moet voldoen.
Bij zwaardere vermogens en dat is bij batterijopslag en grote laaddepots vaak aan de orde komt u uit bij een betreedbaar station. Daar past een grotere schakelinstallatie en een zwaardere transformator in, en er is werkruimte om onderhoud binnen uit te voeren.
Dimensioneer op de nachtpiek, niet op het gemiddelde
Dit is de kern van het verhaal. Blokstroom betekent dat uw belasting in zes uur veel hoger ligt dan de rest van de dag. De transformator moet die nachtpiek dragen, niet uw dagverbruik. Wie op het gemiddelde rekent, zit tijdens het laden aan zijn plafond.
Bovendien wordt een transformator niet exact op de contractwaarde gedimensioneerd. Bij het bepalen van het vermogen wordt marge aangehouden voor onder meer gelijktijdigheid, omgevingstemperatuur, harmonischen en de levensduur van de installatie. Het benodigde transformatorvermogen ligt daardoor doorgaans boven het aangevraagde transportvermogen en dat verschil is precies waar bestellingen misgaan. Een station dat een vermogensklasse te klein is, valt achteraf niet op te schalen; er moet een nieuwe transformator in, en soms een nieuwe behuizing omheen.
Praktische gevolgen die vaak worden onderschat:
- Een zwaardere transformator in dezelfde behuizing vraagt meer ventilatie. Dat kan betekenen dat het station iets groter wordt of een aangepaste uitvoering krijgt. Reken daar in uw ruimteplanning op.
- Batterijsystemen werken vaak op afwijkende spanningsniveaus. Een BESS-container die op 690 of 800 volt draait, vraagt een speciaal gewikkelde transformator. Dat is geen standaardproduct uit voorraad en het is verstandig dit vroeg in het traject te melden.
- Gaat uw netbeheerder in uw gebied van 10 naar 20 kV? Kies dan een transformator die op beide spanningsniveaus kan werken, zodat uw station ook na de netverzwaring bruikbaar blijft. In de praktijk hoort u daar verschillende termen voor; laat bij de uitvraag vastleggen welke uitvoering u precies krijgt.
- De laagspanningsverdeling moet passen bij de toepassing. Een laaddepot met twintig laadpunten vraagt een andere opbouw van het laagspanningsrek dan een kas met belichting of een productiehal.
Denk vooraf na over de plaatsing
Het station moet toegankelijk zijn voor uw netbeheerder en voldoen aan diens Programma van Eisen. Dat betekent onder meer een vrije deur, voldoende werkruimte eromheen en een aanrijroute. Een verkeerd ingetekende locatie kost weken aan heen-en-weer verkeer met de netbeheerder: een van de meest voorkomende vertragingen in dit soort trajecten, en volledig te voorkomen door de plattegrond in één keer goed te doen.
Denk daarbij ook aan wat de plek u kost. Een station midden op uw terrein neemt parkeerplaatsen of manoeuvreerruimte weg. In een dode hoek geplaatst, met de netbeheerdersdeur naar buiten gericht, verliest u niets.
Voor de inpassing in de omgeving is de behuizing in vrijwel elke RAL-kleur uit te voeren. Bij bedrijven aan de openbare weg of in het buitengebied maakt dat het verschil in de vergunningverlening.
Start het installatietraject parallel
Een blokstroomaanbod van de netbeheerder kan sneller rond zijn dan de levering en plaatsing van uw eigen station. Wacht u met het stationstraject tot het contract getekend is, dan heeft u capaciteit op papier en geen installatie om die af te nemen. Begin daarom met de technische uitwerking zodra de netcheck van uw netbeheerder positief is.
Houd er ook rekening mee dat er meer bij komt kijken dan het station alleen: de middenspanningskabel naar het aansluitpunt, de civiele werkzaamheden, de inbedrijfstelling samen met de netbeheerder, en daarna het beheer. Een middenspanningsinstallatie vraagt een aangewezen installatieverantwoordelijke, periodiek onderhoud en inspectie conform NEN 3140 en NEN 3840.
Veelgestelde vragen over blokstroom
Is blokstroom hetzelfde als een non-firm ATO? Niet precies. Non-firm ATO is de verzamelnaam voor alle alternatieve transportrechten. Blokstroom is daarbinnen de tijdsblokgebonden variant, met vaste en vooraf bekende tijdsblokken. Reststroom is de volledig variabele variant, zonder garantie op beschikbaarheid.
Behoud ik mijn huidige gecontracteerde transportvermogen? Ja. Blokstroom komt bovenop uw bestaande overeenkomst; u levert niets in.
Wat gebeurt er als de congestie in mijn gebied wordt opgelost? Het blokstroomcontract heeft een onbepaalde looptijd en blijft van kracht, ook na netverzwaring.
Kan ik zelf een tijdsblok kiezen? Nee. De netbeheerder stelt per gebied vast welke tijdsblokken beschikbaar zijn, op basis van de belasting op het net. In de eerste fase is dat 0:00 tot 6:00 uur.
Heb ik een eigen transformatorstation nodig voor blokstroom? Bij een middenspanningsaansluiting wel. De transformator die de netspanning omzet naar de spanning van uw installatie staat op uw eigen terrein en valt onder uw verantwoordelijkheid.
Welk vermogen transformator hoort bij mijn blokstroomvermogen? Dat volgt uit de optelsom van uw bestaande vermogen en het toegekende blokstroomvermogen, plus de marge die bij uw situatie hoort. DBT Energie levert transformatorstations van 250 tot 3150 kVA en rekent kosteloos voor welke klasse bij uw aansluiting past.
Kan ik blokstroom combineren met batterijopslag? Ja, en dat is vaak een sterke combinatie: laden binnen het tijdsblok, gebruiken overdag. Houd er wel rekening mee dat batterijsystemen vaak op afwijkende spanningsniveaus werken en daarom een aangepaste transformator vragen.
Kan ik een bestaand compactstation gebruiken voor blokstroom? Soms. Dat hangt af van het vermogen van de huidige transformator, de ruimte in de behuizing en de capaciteit van de laagspanningsverdeling. Laat het bestaande station beoordelen voordat u ervan uitgaat dat het volstaat.
Werkt blokstroom als mijn verbruik overdag piekt? Dan levert het weinig op. Blokstroom is alleen zinvol als u een substantieel deel van uw extra vermogensvraag naar het nachtvenster kunt verplaatsen.
Kort samengevat
Blokstroom is geen noodverband maar een volwaardig, permanent transportrecht dat u jaren wachttijd kan besparen. De voorwaarden: een aansluiting groter dan 3×80 ampère, verbruik of teruglevering die naar de nacht kan, en beschikbare restruimte op uw elektriciteitsstation. De eerste vraag is dus altijd of het in úw gebied al kan.
De valkuil zit aan uw eigen kant van de meter: een transformatorstation dat op het dagverbruik is gedimensioneerd in plaats van op de nachtpiek, of dat te laat besteld wordt.
Weet u niet zeker welk stationsvermogen bij uw blokstroomaanvraag hoort? DBT Energie levert compacte transformatorstations van 250 tot 3150 kVA uit eigen productie, conform het Programma van Eisen van alle Nederlandse netbeheerders — prefab voor buiten, inpandig, of als betreedbaar station. Wij rekenen kosteloos voor welke transformator en welk station bij uw aansluiting en toegekende blokstroomvermogen horen, en verzorgen desgewenst ook het IV-schap en het onderhoud.
